Food-Info.net > ÈÝìáôá > ÄïìéêÝò ìïíÜäåò ôùí ôñïößìùí > Âéôáìßíåò

Ïé ëéðïäéáëõôÝò âéôáìßíåò.

Ïé ëéðïäéáëõôÝò âéôáìßíåò åßíáé ïé âéôáìßíåò A, D, E, êáé K. ÄéáöÝñïõí óå áñêåôÜ óçìåßá áðü ôéò õäáôïäéáëõôÝò âéôáìßíåò. Åìöáíßæïíôáé óôá ìÝñç ôùí ôñïößìùí ðïõ ðåñéÝ÷ïõí ëßðç êáé Ýëáéá. Ç ÷þíåøÞ ôïõò ðñáãìáôïðïéåßôáé ìüíï óôç ÷ïëÞ êáèþò åßíáé áäéÜëõôåò óôï íåñü. ÐáñáêÜôù ðáñïõóéÜæïíôáé ëåðôïìåñåßò ðåñéãñáöÝò ãéá êÜèå ìéá áðü ôéò âéôáìßíåò áõôÝò.

Âéôáìßíç A

ÇìåñÞóéá áíÜãêç

Åßíáé äýóêïëï íá êáèïñéóôåß ç áðáéôïýìåíç ðïóüôçôá óå âéôáìßíç A. ÐáñÜãåôáé áðü äýï Üëëåò ïõóßåò ðïõ ðñÝðåé íá ìåôáôñáðïýí ìÝóá óôï óþìá óå âéôáìßíç A. Óôéò æùéêÝò ôñïöÝò õðÜñ÷åé ùò ñåôéíüëç, åíþ óôéò öõôéêÝò ùò Â êáñïôÝíéï, ìïñöÞ ç ïðïßá åßíáé ëéãüôåñï áðïäïôéêÞ óôçí ðáñáãùãÞ âéôáìßíçò Á . Ãéá ôï ëüãï áõôü ïé ðïóüôçôåò ðïõ óõíéóôþíôáé äßíïíôáé ùò éóïäýíáìá ñåôéíüëçò (retinol equivalents, RE) . Ç ðïóüôçôá ðïõ óõíéóôÜôáé óå âéôáìßíç Á åßíáé 1000 ì g RE ôçí çìÝñá ãéá ôïõò Üíäñåò êáé 800 ì g ãéá ôéò ãõíáßêåò.

Êáëýôåñåò ÐçãÝò
Ôá ëá÷áíéêÜ êáé ôá öñïýôá åßíáé ïé ðëïõóéüôåñïé öïñåßò ôçò âéôáìßíçò Á . Ôá ðåñéóóüôåñá ôñüöéìá ðïõ ðåñéÝ÷ïõí âéôáìßíç Á åìöáíßæïõí Ýíôïíï ÷ñþìá (÷ùñßò íá óçìáßíåé üôé üëá ôá Ýíôïíá óå ÷ñþìá ôñüöéìá ðåñéÝ÷ïõí âéôáìßíç Á) . Ëá÷áíéêÜ ðëïýóéá óå âéôáìßíç åßíáé ôá êáñüôá, ïé ãëõêïðáôÜôåò, ôï óðáíÜêé êáé ôá ðåðüíéá cantaloupe . Ôï ãÜëá, ôï ôõñß, ôï âïýôõñï êáé ôá áõãÜ åðßóçò ðåñéÝ÷ïõí âéôáìßíç Á.

Ëåéôïõñãßåò

Ç âéôáìßíç Á åßíáé óçìáíôéêÞ ãéá ôç äéáôÞñçóç ôïõ êåñáôïåéäïýò ÷éôþíá êáé ôùí åðéèçëéáêþí êõôôÜñùí êáé óõíåðþò ãéá ôçí üñáóç. ÂïçèÜ åðßóçò óôçí áíÜðôõîç êáé ôçí áíáðáñáãùãÞ ôùí ïóôþí êáé ôùí äïíôéþí. Ðáßæåé óçìáíôéêü ñüëï óôçí óýíèåóç êáé ñýèìéóç ôùí ïñìïíþí êáé ðñïóôáôåýåé Ýíáíôé ôïõ êáñêßíïõ.

Óõìðôþìáôá ¸ëëåéøçò

Ç Ýëëåéøç ôçò âéôáìßíçò Á ìðïñåß íá Ý÷åé ðïëý óïâáñÝò åðéðôþóåéò. ÓõíÞèùò óõíïäåýåôáé áðü Ýëëåéøç øåõäáñãýñïõ êáé ðñùôåúíþí. Óôï óþìá ìðïñåß íá áðïèçêåõôåß ðïóüôçôá ßóç ìå ôéò áíÜãêåò ãéá Ýíá ÷ñüíï . Áõôü óçìáßíåé üôé ôá óõìðôþìáôá Ýëëåéøçò äåí åìöáíßæïíôáé Üìåóá . ¼ìùò óå ðåñßðôùóç ðïõ ôá óõìðôþìáôá åìöáíéóôïýí ìåôÜ áðü ìåãÜëï äéÜóôçìá ìç ëÞøçò ôçò âéôáìßíçò, áõôÜ åßíáé ðïëý óïâáñÜ. ¸íá áðü ôá ðñþôá óõìðôþìáôá åßíáé ç áäõíáìßá üñáóçò óôï óêïôÜäé . Áí ç Ýëëåéøç óõíå÷éóôåß ìðïñåß íá ðñïêáëÝóåé âëÜâç ôïõ êåñáôïåéäïýò ÷éôþíá ðïõ ìðïñåß íá ðñïêáëÝóåé ôýöëùóç. Ìðïñåß åðßóçò íá åìðïäßóåé ôçí áíÜðôõîç ôùí ïóôþí Þ íá ðñïêáëÝóåé áëëïßùóç ôïõ ó÷Þìáôüò ôïõò êáèþò åðßóçò ìðïñåß íá ïäçãÞóåé êáé óôçí áðïóýíèåóç ôùí äïíôéþí. ¶ëëç ìéá óõíÝðåéá åßíáé ç áíáéìßá. ÔÝëïò, åðçñåÜæåé ôï íåõñéêü êáé ìõúêü óýóôçìá êáé ìðïñåß íá ïäçãÞóåé óå ðáñÜëõóç.

Ôïîéêüôçôá
Ç âéôáìßíç Á åìöáíßæåé ôïîéêüôçôá üôáí ïé ðñùôåÀíåò ðïõ ôç äåóìåýïõí Ý÷ïõí äéáâñá÷åß ôüóï þóôå ç åëåýèåñç âéôáìßíç Á íá ìðïñåß íá åðéôåèåß óôá êýôôáñá . Áõôü óõíÞèùò äåí óõìâáßíåé áðü ôçí êáèçìåñéíÞ ëÞøç ôçò âéôáìßíçò áðü ôç äéáôñïöÞ, áëëÜ ìðïñåß íá óõìâåß áðü ôç ëÞøç óõìðëçñùìÜôùí. Ôá óõìðôþìáôá åßíáé íáõôßá, åìåôüò, ðüíïò óôçí êïéëéÜ, äéÜññïéá êáé áðþëåéá âÜñïõò. Ôï íåõñéêü êáé ìõúêü óýóôçìá ìðïñïýí åðßóçò íá åðçñåáóôïýí ðñïêáëþíôáò óõìðôþìáôá üðùò áíïñåîßá, íåõñéêüôçôá, êüðùóç, áûðíßá, ðïíïêåöÜëïõò êáé ìõúêÞ áôïíßá.

Âéôáìßíç D

ÇìåñÞóéá áíÜãêç

Ç âéôáìßíç D Ý÷åé Ýíá ÷áñáêôçñéóôéêü ðïõ ôçí îå÷ùñßæåé áðü üëåò ôéò Üëëåò âéôáìßíåò, ôï ãåãïíüò üôé ìðïñåß íá ðáñá÷èåß áðü ôï çëéáêü öùò. Áõôü óçìáßíåé üôé ìå óõ÷íÞ Ýêèåóç óôï çëéáêü öùò äåí ÷ñåéÜæåôáé åðéðëÝïí ëÞøç âéôáìßíçò D. Ç áðáñáßôçôç ðïóüôçôá ôçò âéôáìßíçò D êáôÜ ôç óõíéóôþìåíç çìåñÞóéá ðñüóëçøç åßíáé 5 ì g. ÐáñÜ ôï ãåãïíüò üôé ç ðïóüôçôá ôçò âéôáìßíçò D ðïõ óõíôßèåôáé áõîÜíåé ìå ôçí áýîçóç ôïõ ÷ñüíïõ Ýêèåóçò óôïí Þëéï, ôï çëéáêü öùò áðü ìüíï ôïõ äåí ìðïñåß íá êÜíåé ôçí âéôáìßíç D íá öôÜóåé ôá üñéá ôïîéêüôçôáò ôçò.

Êáëýôåñåò ÐçãÝò
Ôñüöéìá ðëïýóéá óå âéôáìßíç D åßíáé ôá áõãÜ, ôï óõêþôé, ôá øÜñéá êáèþò åðßóçò êáé ôï åìðëïõôéóìÝíï ãÜëá êáé ç åìðëïõôéóìÝíç ìáñãáñßíç .

Ëåéôïõñãßåò

Ç âéôáìßíç D ñõèìßæåé ôïí ìåôáâïëéóìü ôïõ áóâåóôßïõ êáé ôïõ öùóöüñïõ. Áõôüò áöïñÜ ôçí áðïññüöçóÞ ôïõò, ôçí åíóùìÜôùóÞ ôïõò ïóôÜ, ôç äéáôÞñçóç ôçò óôÜèìçò ôïõò óôï áßìá êáé ôåëéêÜ ôçí áðïâïëÞ ôïõò áðü ôá íåöñÜ.

Óõìðôþìáôá ¸ëëåéøçò

¸ëëåéøç ôçò âéôáìßíçò D ðñïêáëåß ôá ßäéá óõìðôþìáôá ìå áõôÜ ôçò Ýëëåéøçò áóâåóôßïõ. Ôá ïóôÜ ìðïñïýí íá ãßíïõí ôüóï áäýíáìá þóôå íá ëõãßóïõí áðü ôï óùìáôéêü âÜñïò. ¸ëëåéøç ôçò âéôáìßíçò D ìðïñåß åðßóçò íá ðñïêáëÝóåé ðáñáìüñöùóç ôùí Üêñùí, ôçò óðïíäõëéêÞò óôÞëçò, ôïõ èþñáêá êáé ôçò ëåêÜíçò. Ìðïñåß åðßóçò íá ðñïêáëÝóåé âëÜâåò óôï íåõñéêü êáé ìõúêü óýóôçìá ðñïêáëþíôáò óðáóìïýò ôùí ìõþí.

Ôïîéêüôçôá
ÕðåñâïëéêÞ ëÞøç âéôáìßíçò D ðñïêáëåß õøçëÞ óõãêÝíôñùóç áóâåóôßïõ óôï áßìá. Ôï áóâÝóôéï ìðïñåß íá ó÷çìáôßóåé ðÝôñåò óôá íåöñÜ . ÕøçëÞ óõãêÝíôñùóç áóâåóôßïõ óôï áßìá ìðïñåß åðßóçò íá ðñïêáëÝóåé áóâåóôïðïßçóç óôá áããåßá, ãåãïíüò ðïëý åðéêßíäõíï ãéá ôéò áñôçñßåò ôçò êáñäéÜò êáé ôùí ðíåõìüíùí êáé ìðïñåß íá ðñïêáëÝóåé áêüìá êáé èÜíáôï. ÅðéðëÝïí óõìðôþìáôá åßíáé ç áíïñåîßá, ðïíïêÝöáëïé, áäõíáìßá, êüðùóç, áöõäÜôùóç, íåõñéêüôçôá êáé áðÜèåéá.

Âéôáìßíç E

ÇìåñÞóéá áíÜãêç

Ç óõíéóôþìåíç çìåñÞóéá ðñüóëçøç âéôáìßíçò Å åßíáé 10 mg ãéá ôïõò Üíäñåò êáé 8 mg ôçí çìÝñá ãéá ôéò ãõíáßêåò.

Êáëýôåñåò ÐçãÝò
Ç âéôáìßíç Å õðÜñ÷åé óå ìåãÜëç ðïóüôçôá óôá ëá÷áíéêÜ êáé ôá óðïñÝëáéá ôá ïðïßá õðÜñ÷ïõí óôçí ìáñãáñßíç, óôá íôñÝóéíãê ãéá óáëÜôåò êáé óôéò êñÝìåò æá÷áñïðëáóôéêÞò . Ôï óïãéÝëáéï êáé ôï ëÜäé áðü ôïõò öýôñïõò óéôáñéïý, Ý÷ïõí éäéáßôåñá õøçëÞ ðåñéåêôéêüôçôá óå âéôáìßíç Å . Ôï çëéÝëáéï êáé ôï êáëáìðïêÝëáéï êáôáëáìâÜíïõí ôç äåýôåñç èÝóç. ¸íá êïõôÜëé óïýðáò áðü ôá ðáñáðÜíù ðñïúüíôá ðáñÝ÷åé ôçí ìéóÞ çìåñÞóéá áíÜãêç ôïõ ïñãáíéóìïý óå âéôáìßíç Å. ÁíôéèÝôùò æùéêÜ ëßðç üðùò ôï âïýôõñï êáé ôï ëßðïò ôïõ ãÜëáêôïò äåí ðåñéÝ÷ïõí ó÷åäüí êáèüëïõ âéôáìßíç Å. ÅðåéäÞ ç âéôáìßíç Å êáôáóôñÝöåôáé áðü ôç èÝñìáíóç ôùí ôñïößìùí, åßíáé ðñïôéìüôåñï íá ëáìâÜíåôáé áðü öñÝóêá ôñüöéìá.

Ëåéôïõñãßåò

Ç âéôáìßíç Å, üðùò êáé ç âéôáìßíç C, åìöáíßæåé áíôéïîåéäùôéêÞ äñÜóç. ÂïçèÜ óôçí óôáèåñïðïßçóç ôçò ìåìâñÜíçò ôùí êõôôÜñùí, ñõèìßæåé ôéò ïîåéäùôéêÝò áíôéäñÜóåéò êáé ðñïóôáôåýåé ôç âéôáìßíç A. Ç ðéï óçìáíôéêÞ ôçò ëåéôïõñãßá ùò áíôéïîåéäùôéêü, Ý÷åé ðïëý óçìáíôéêÞ åðßäñáóç óôá ëåõêÜ êáé åñõèñÜ áéìïóöáßñéá ðïõ ðåñíïýí ìÝóá áðü ôïõò ðíåýìïíåò.

Óõìðôþìáôá ¸ëëåéøçò

¼ôáí ôï åðßðåäá ôçò âéôáìßíçò Å óôï áßìá åßíáé ðïëý ÷áìçëÜ, ìðïñåß íá ðñïêëçèåß êáôáóôñïöÞ ôùí åñõèñþí áéìïóöáéñßùí. Èåñáðåßá ìå ÷ïñÞãçóç âéôáìßíçò Å ìðïñåß íá èåñáðåýóåé áõôü ôï óýìðôùìá . ¸ëëåéøç âéôáìßíçò Å ìðïñåß åðßóçò íá åðçñåÜóåé ôï íåõñéêü êáé ìõúêü óýóôçìá, íá ðñïêáëÝóåé óôåéñüôçôá, áäõíáìßá, äõóêïëßá óôï ðåñðÜôçìá êáé ðüíïò óôéò ãÜìðåò.

Ôïîéêüôçôá
Ôïîéêüôçôá ìðïñåß íá ðñïêëçèåß ìüíï áðü ôç ëÞøç óõìðëçñùìÜôùí óå ìåãÜëç ðïóüôçôá, áëëÜ äåí óõìâáßíåé ôï ßäéï åýêïëá üðùò ìå ôéò âéôáìßíåò Á êáé D. Óõìðôþìáôá ôçò ôïîéêüôçôáò åßíáé ïé ðïíïêÝöáëïé, ç áäõíáìßá, ç æÜëç, ç êüðùóç êáé ïé ïðôéêÝò äõóëåéôïõñãßåò.

Âéôáìßíç K

ÇìåñÞóéá áíÜãêç

ÌåãÜëç ðïóüôçôá áðü ôçí çìåñÞóéá áíÜãêç ôïõ ïñãáíéóìïý óå âéôáìßíç Ê óõíôßèåôáé áðü âáêôÞñéá óôçí ðåñéï÷Þ ôùí åíôÝñùí. Ôñüöéìá ðëïýóéá óå âéôáìßíç Ê åßíáé ôï óõêþôé, ãåíéêÜ ôá ðñÜóéíá öõëëþäç ëá÷áíéêÜ êáé ôï ãÜëá.

Êáëýôåñåò ÐçãÝò
Ôï Ýíôåñï ðåñéÝ÷åé âáêôÞñéá ðïõ óõíèÝôïõí ôçí âéôáìßíç Ê, ç ïðïßá áðïññïöÜôáé ìåñéêþò êáé áðïèçêåýåôáé óôï óõêþôé. Ï áíèñþðéíïò ïñãáíéóìüò ÷ñåéÜæåôáé ôç ëÞøç åðéðëÝïí ðïóüôçôáò âéôáìßíçò Ê áðü ôç äéáôñïöÞ.

Ëåéôïõñãßåò

Ç âéôáìßíç Ê åßíáé ðïëý óçìáíôéêÞ ãéá ôçí óýíèåóç ïñéóìÝíùí ðñùôåúíþí ðïõ âïçèïýí ôçí êáíïíéêÞ ðÞîç ôïõ áßìáôïò. Åðßóçò åßíáé áðáñáßôçôç ãéá ôçí óùóôÞ áíÜðôõîç ôùí ïóôþí.

Óõìðôþìáôá ¸ëëåéøçò

Óå ðåñßðôùóç Ýëëåéøçò ôçò âéôáìßíçò Ê, ôï áßìá äåí ìðïñåß íá ðÞîåé. Áõôü ìðïñåß íá ðñïêáëÝóåé áéìïññáãßåò. Ç Ýëëåéøç âéôáìßíçò Ê åßíáé ðïëý óðÜíéá, ìüíï ôá âñÝöç åßíáé åõáßóèçôá óå áõôÞí äéüôé ôï Ýíôåñü ôïõò äåí ðåñéÝ÷åé ôá âáêôÞñéá ðïõ ôçí óõíèÝôïõí. Åðßóçò ôï ãÜëá ôïõ èçëáóìïý ðåñéÝ÷åé ìüíï ìéêñÝò ðïóüôçôåò êáé ãéá ôï ëüãù áõôü óôá âñÝöç ãßíåôáé ÷ïñÞãçóç âéôáìßíçò Ê ìå ôç ãÝííçóÞ ôïõò.

Ôïîéêüôçôá
Ôïîéêüôçôá ôçò âéôáìßíçò Ê ìðïñåß íá ðñïêëçèåß ìüíï óå Üôïìá ðïõ ðáßñíïõí õäáôïäéáëõôÜ óõìðëçñþìáôá âéôáìßíçò Ê. Ôá óõìðôþìáôÜ ôçò åßíáé ç áéìïëõóßá ôùí åñõèñþí áéìïóöáéñßùí, ßêôåñïò êáé åãêåöáëéêÝò âëÜâåò.

ÊÜíôå êëéê åäþ ãéá ðåñéóóüôåñåò ðëçñïöïñßåò:

ÕäáôïäéáëõôÝò âéôáìßíåò

ËéðïäéáëõôÝò âéôáìßíåò

ÅñùôÞóåéò êáé áðáíôÞóåéò óôéò âéôáìßíåò